artymarty.net

“Wat zijn eigenlijk feiten” vroeg ik mij af, toen ik maar weer eens een kolom van Francisco van Jole in Vara’s “De leugen regeert” tot mij nam.

Van Jole is een feitenspuier.
Feiten zijn objectief.

Maar hoe kom ik dan aan het gevoel dat ik naar een onbetrouwbaar sujet zit te kijken?
Zeg maar, een verkoper van tweede hands auto’s.
Die verkoper laat mij drie foto’s van de te verkopen auto zien, bijvoorbeeld een gaaf rechterachterlicht, een blinkende voorruit en een schitterende bestuurdersstoel.
Goede auto denk je op dat moment.
Als je niet verder kijkt dan koop je de auto.
En wat blijkt?
Er zit geen motor in, de bodem is verrot en als klap op de vuurpijl zitten er ook geen wielen onder.

Heeft die verkoper van die auto de boel belazerd?
Nee, hij heeft zich aan de feiten gehouden.
Als de klant niet doorvraagt dan vraagt hij erom om een kat in de zak te kopen.
Wel zit de klant, als de gebreken aan het licht komen, met het gevoel bedrogen te zijn.

Feiten zeggen vaak zo weinig.

Nog een voorbeeld.
Je zit in de trein en een jongeman komt tegenover je zitten.
Die jongeman vertelt dat hij zojuist zijn ouders heeft begraven, die bij een auto-ongeluk om het leven zijn gekomen.
Dat vind je natuurlijk heel erg en je betoont de jongeman je medeleven.
Wat die jongeman echter niet vertelt is dat die sterfpartij van zijn ouders hem honderd miljoen euro hebben opgeleverd.
Zou je met die wetenschap nog op dezelfde manier tegen de jongeman aankijken?

Ik maak het nog een beetje erger.
Stel dat de jongeman zijn hele leven is mishandeld en verwaarloosd door die ouders, dat hij dolblij is dat zijn ouders de pijp uit zijn en nu eindelijk het leven kan gaan leiden waar hij behoefte aan heeft.
Met deze feitenkennis ga je echt wel de jongeman op een andere manier beschouwen.

Uit het bovenstaande voorbeeld blijkt dat als mensen je iets vertellen je simpelweg niet alles voor zoete koek moet slikken.
Je kunt controleren of het vertelde verhaal bij de houding van de verteller past.
Je kunt ook op je gevoel afgaan, al is dat bij veel mensen slecht ontwikkeld.

Het verzwijgen van feiten begint al vroeg.
Kinderen kunnen amper praten of het verzwijgen slaat al toe.
“Wie heeft die bloempot van de vensterbank gegooid?”
Niemand uiteraard.
“Wie heeft dat stepje zoekgemaakt?”
“Ik niet.”
“Ik ook niet.”
“Wie dan wel?”
“Weet niet.”

Kinderen hebben belang bij het verzwijgen van feiten.
Zij liegen om straf te ontlopen.
Je kunt het ze nauwelijks kwalijk nemen.
Hoogstens iets aanleren.
Bijvoorbeeld dat liegen iets anders is dan verzwijgen.

Ook de jongeman in de trein heeft duidelijk belang bij het verzwijgen van feiten.
Hij wil aandacht, hij wil medelijden en géén jaloezie

Oudere kinderen verzwijgen heel wat.
Uit schaamte of uit angst om belachelijk gevonden te worden.
Of ze zijn bang de ouderliefde te verliezen.
Ik hoorde eens een meisje op tv zeggen: “Dat ik met jongens naar bed ga zeg ik niet tegen mijn vader. Ik ben zo bang om hem te kwetsen.”

Ook volwassenen verzwijgen heel wat af.
Meestal uit eigenbelang.
“Dat ik vreemd ga ik zeg ik niet tegen mijn vrouw. Ze zou alleen maar verdrietig worden.”
Door zaken te verzwijgen kan het leuke leventje voortgezet worden.

Stel: een man is onvruchtbaar, gaat hij dat op zijn eerste date vertellen?
Ik denk het niet.
Hij heeft in de gevangenis gezeten.
Geen woord er over.

Je vertelt uitsluitend zaken die “jouw prima zijn” versterken.
Je hebt een goede baan, je hebt een leuk huis, je speelt piano, je houdt van sporten etc.
De zooi kan later aan bod komen als de band sterk genoeg is, of wordt voorgoed “vergeten”.

Niet alleen individuen hebben belang bij verzwijgen.
Ook groeperingen doen lustig mee.
Verkooporganisaties.
Politieke partijen.
Allen benoemen hun sterke punten, allen benoemen (al dan niet openlijk) de zwakheden van de concurrentie.
Zij verzwijgen hun zwakke punten én de sterke punten van de concurrentie.

Een goede doelen organisatie wil geld ophalen voor Afrika.
Er moet een foto voor de reclame worden gezocht.
Grote kans dat er een klein huilend negerinnetje gekozen wordt.
Of een aidsmoeder met peilloos treurige ogen.
De foto van een volgevreten neger in een maatpak, staande voor een Mercedes in de tuin van een villa zal niet op het affiche verschijnen.
Terwijl die er óók zijn.
Deze foto zal de behoefte tot geven tot vrijwel nul reduceren.

Liegt de goede doelen organisatie door een zielig geval op de folder te plaatsen?
Nee hoor.
Het zielige geval bestaat echt.

Als ik het verzwijgen van feiten de normaalste zaak van de wereld vind, waarom noem ik Francisco van Jole dan een leugenfabriek?

(zie: http://artymarty.wordpress.com/2008/04/07/de-leugenfabriek-die-francisco-van-jole-heet/)

De meeste feiten die hij vertoond zijn toch waar!
Dat is heel simpel.
Van Jole treedt op in een journalistiek programma met de formule van hoor en wederhoor.
Alle zijden van een zaak komen aan de orde.
Er is zelfs een mediaraad die commentaar mag leveren.

En dan liggen de kaarten wel even anders.
Van Jole staat daar niet als aangeklaagde of als verdedigende partij.
Hij staat daar niet als een politicus of als een actievoerder.
Hij staat daar als een meneer die uitlegt hoe de media werken.

Maar wat doet van Jole?
Op de meest schaamteloze wijze laat hij uitsluitend feiten zien die in zijn kraam te pas komen.
Alles wat zijn betoog onderuit kan halen laat hij weg.

Hij staat daar als een ordinaire activist iedereen die hij haat belachelijk te maken.

Van Jole hoort niet thuis in een journalistiek programma.
Vreemd dat de Vara dat mannetje steeds maar weer laat opdraven.
Ook vreemd dat hij door niemand (voor zover ik de programma’s heb gezien) wordt tegengesproken.